Từ nhân vật thời Tam Quốc đến cách nhìn người thời hiện đại

Thời kỳ Tam quốc là một trong những thời kỳ đẫm máu nhất trong lịch sử đất nước của “Vạn Lý Trường Thành” – Trung Quốc. “Tam quốc diễn nghĩa” của La Quán Trung đã tái hiện xuất sắc giai đoạn Trung Hoa loạn lạc, chia cắt. Trong Tam Quốc, những cái tên nổi tiếng gắn liền với lịch sử như Lưu Bị, Trương Phi, Bàng Thống,… đều có những nét riêng, cá tính riêng và ghi đậm dấu ấn lịch sử.

Lưu Bị

Nhắc tới Lưu Bị, hậu thế không thể không nhớ tới câu chuyện gây dựng đại nghiệp đã trở thành huyền thoại của ông.

Lưu Bị xuất thân từ một gia đình có gia cảnh nghèo khó, mồ côi cha, phải tự lao động kiếm sống từ rất sớm. Ông từng cùng mẹ ruột làm nghề bện giày cỏ, chiếu cỏ để mưu sinh qua ngày.

Việc gia nhập trấn áp cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng và làm quan cho triều đình đã đánh dấu bước mở đầu cho sự nghiệp chính trị của Lưu Bị. Sự chuyển mình của Lưu Bị đã làm nên kỳ tích, trở thành Hoàng đế khai quốc của Thục Hán. Xét cho cùng, thành công của Lưu Bị chủ yếu đến từ biệt tài khai thác và trọng dụng nhân tài.

Năm xưa trước khi gặp được ông, Quan Vũ vốn là một kẻ phạm tội giết người, Trương Phi cũng chỉ là phường đồ tể, ngay tới nhân vật trọng yếu như Gia Cát Khổng Minh sau này thực chất cũng từng mang xuất thân nông phu. Thế nhưng hết thảy những nhân tài ẩn mình trong thời loạn thế bấy giờ đều nhờ Lưu Bị mà trở nên nổi danh giữa buổi quần hùng tranh bá.

Từ nhân vật thời Tam Quốc đến cách nhìn người thời hiện đại
Lưu Bị xuất thân từ một gia đình có gia cảnh nghèo khó, mồ côi cha, phải tự lao động kiếm sống

Được người dân yêu mến vì sự điềm đạm, bình tĩnh trong mọi hoàn cảnh cùng với khả năng thu phục lòng người ít ai có được, ông là cái tên mà Tào Tháo phải đặc biệt kính nể. Lưu Bị từ đó mà cũng là người được đem ra tranh luận nhiều nhất trong Tam Quốc. Tuy nhiên, ông nổi tiếng với câu nói: “Bạn bè như chân tay, vợ con như quần áo”. Cũng chính vì vậy mà trong trận Di Lăng ông đã thất bại.

Lưu Bị cả giận trước việc người em kết nghĩa của ông là Quan Vũ bị Lã Mông sát hại. Trương Phi thì bị 2 hạ tướng cắt đầu rồi hàng Đông Ngô. Lưu Bị liền tiến quân đánh đến Di Lăng báo thù. Tuy nhiên, vì muốn trả thù cho em, Lưu Bị đã bỏ ngoài tai những lời can gián của thuộc hạ, tự mình dẫn quân đánh Tôn Quyền.

Ban đầu, Lưu Bị chiến thắng liên tiếp, tiến sâu vào lãnh thổ của Ngô. Nhưng sau đó Lưu Bị thua to, tìm đường chạy thoát, bị quân Lục Tốn truy kích rất sát phía sau. May nhờ thần cơ diệu toán của Gia Cát Lượng, ông đã sớm biết cái kết của Lưu Bị trong trận này nên đã bố trí thạch trận để cắt đuổi quân Ngô, và để dạy cho viên đại tướng trẻ tuổi Lục Tốn một bài học, từ đó bảo toàn tính mạng của Lưu Bị.

Cuộc đời và sự nghiệp của Lưu Bị đúc kết lại cho chúng ta một chân lý: “Một tập đoàn mạnh, hoàn toàn có thể được gây dựng từ những người bán rong ở vỉa hè. Tuy nhiên, nếu không tỉnh táo đặt rõ ràng các mối quan hệ thì việc thất bại chắc chắn là điều sẽ không thể tránh khỏi”.

Trương Phi

Trương Phi là người huynh đệ kết nghĩa của Lưu Bị, Quan Vũ và cũng là một tướng lĩnh cốt cán trong tập đoàn chính trị nhà Thục Hán. Vị tướng này nổi tiếng do tính cách nóng nảy, đối với cấp dưới luôn nghiêm nghị, hà khắc.

Trong mắt người đời, Trương Phi gắn liền hình ảnh võ tướng tính nóng như lửa, bản chất thật thà, suy nghĩ đơn giản. Chính sử và dã sử có nhiều thông tin khác nhau về vị hổ tướng này. Dân gian thường ví “nóng như Trương Phi, đa nghi như Tào Tháo”, tính cách nóng nảy cùng sở thích uống rượu được gắn với một trong “ngũ hổ tướng”.

Sau khi Quan Vũ bị Tôn Quyền giết, Trương Phi nóng lòng báo thù nhưng chưa có cơ hội nên chán nản, thường xuyên uống rượu và đánh đập quân lính khi họ phạm lỗi.

Từ nhân vật thời Tam Quốc đến cách nhìn người thời hiện đại
Trương Phi là người huynh đệ kết nghĩa của Lưu Bị, Quan Vũ

Năm 221, Lưu Bị lên ngôi hoàng đế, phong Dực Đức làm Xa kỵ tướng quân kiêm Tư Lệ hiệu úy, cầm quân bản bộ xuất phát từ Lãng Trung đến Giang Châu hội binh với Lưu Bị để đánh Đông Ngô, báo thù cho Vân Trường.

Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng Trương Phi bắt hai tướng Trương Đạt và Phạm Cương phải gấp rút may đủ áo giáp trắng để tang Quan Vũ trong thời gian ngắn. Hai người báo lại việc này khó hoàn thành thì bị Phi sai người đánh đập, ra lệnh nhất thiết phải làm xong. Lo sợ bị giết, hai người chờ Trương Phi uống rượu, ngủ say rồi lẻn vào trướng, sát hại. Sau đó, Trương Đạt và Phạm Cương trốn sang Đông Ngô.

Đây cũng là bài học cho sự nóng nảy  của Trương Phi. Kết cục của Trương Phi truyền lại cho các nhà kinh doanh ngày nay một bài học kinh điển đó là: “Phải đối đãi tử tế với nhân viên. Nếu áp dụng chế độ hà khắc quá lâu, ắt sẽ bị người dưới trả thù, cho dù không bị hại cũng sẽ dẫn tới đình công tập thể hoặc nhân tài nhảy việc”.

Ngụy Diên

Lúc đầu, Ngụy Diên vốn làm tướng ở Kinh Châu dưới thời Lưu Biểu. Sau này ông phò tá cho tập đoàn chính trị của Lưu Bị. Ông được miêu tả là người “văn võ song toàn, trí dũng hơn người” nhưng lại không mấy được trọng dụng khi phụng sự cho Lưu Bị.

Một trong những nguyên nhân được lý giải là do Gia Cát Lượng có quan điểm tiêu cực về danh tướng họ Ngụy, hay nói cách khác là Ngụy Diên vốn không được lòng Khổng Minh. Sau này, Ngụy Diên bị khép vào tội mưu phản. Cho tới ngày nay, vụ án Ngụy Diên mưu phản vẫn được coi là một trong số những nghi án lớn nhất thời Tam Quốc, thậm chí nhiều người cho rằng cái chết của vị danh tướng họ Ngụy này quá đỗi oan uổng.

Ông được lịch sử nhắc đến là một con người trung nghĩa, dũng khí oai phong khi lâm trận nhưng tính tình rất cương trực và hay nói thẳng những vấn đề quan trọng mà không kiêng nể ai. Dù bị cái bóng của Khổng Minh nhiều lần lấn át, nhưng tài năng thực chiến của ông vẫn thể hiện bản lĩnh rõ ràng qua từng trận mạc.

Từ nhân vật thời Tam Quốc đến cách nhìn người thời hiện đại
Nguỵ Diên được miêu tả là người “văn võ song toàn, trí dũng hơn người”

Khác với Khổng Minh, ông là người rất được Lưu Bị cất nhắc và tin dùng. Cụ thể là việc giao trọng trách trấn giữ Hán Trung khi Lưu Bị trở về Thành Đô. Và ông đã hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc, khi là Thái thú Hán Trung, Trấn Viễn Tướng Quân, một thành trì sát biên giới của Tào Tháo.

Đây chỉ là một phần nhỏ trong số các triết lý thâm sâu mà những nhân vật Tam Quốc truyền lại cho hậu thế. Kết cục bi thảm của Ngụy Diên truyền lại cho người đời một chân lý: Nhảy việc không thể mù quáng, nhất là khi đã bị tâm phúc của ông chủ “không vừa mắt” thì khó có thể phát triển ở công ty, “cố đấm ăn xôi” chẳng bằng nhảy việc thêm lần nữa.

Bàng Thống

“Tam Quốc diễn nghĩa” từng miêu tả Bàng Thống “mày rậm, mũi gồ, mặt đen, râu ngắn, bề ngoài xấu xí”.

Cũng vì lý do này mà ngay cả khi sở hữu tài năng sánh ngang Gia Cát Lượng, Bàng Thống cũng từng có thời gian không được trọng dụng khi phụng sự dưới trướng Tôn Quyền. Ngay cả khi đầu quân cho Lưu Bị, vị quân chủ này lúc đầu vì thấy ông xấu xí nên chỉ cho làm chức Huyện lệnh, sau này mới được tin dùng.

Bàng Thống xác thực là một bậc kỳ tài trong Tam Quốc, hiệu là Phượng Sồ, tự Sỹ Nguyên, là người ở Tương Dương thời Tam Quốc. Bàng Thống hơn Gia Cát Lượng 3 tuổi. Hai người có những tính cách khác biệt nhau. Trong khi Gia Cát Lượng tỏ ra thận trọng thì Bàng Thống lại xốc nổi bộc trực. Do Bàng Thống chậm chạp vụng về, nhiều người coi thường ông, nhưng Bàng Đức Công lại rất coi trọng ông.

Nếu như Gia Cát Lượng trấn thủ Kinh Châu thì Bàng Thống chính là người góp công lớn giúp Lưu Bị tấn công Tây Xuyên. Ban đầu, Bàng Thống thuyết phục Lưu Bị diễn màn giả nhân nghĩa để lấy được thiện cảm của Lưu Chương. Khi đã đến chỗ Lưu Chương, ông lại khuyên Lưu Bị âm thầm lấy lòng người dân Ích Châu.

Từ nhân vật thời Tam Quốc đến cách nhìn người thời hiện đại
Bàng Thống chính là người góp công lớn giúp Lưu Bị tấn công Tây Xuyên

Về văn, Bàng Thống dễ dàng thuyết phục được Lưu Bị chỉ với 4 từ “nghịch thủ thuận thủ”. Về võ, ông chỉ dùng hai mạt tướng mà Khổng Minh không muốn dùng là Hoàng Trung và Ngụy Diên để phá vòng vây ở Tây Xuyên. Đến năm 212, khi Lưu Chương bắt đầu nhận ra ý đồ của Lưu Bị, ngừng việc cung cấp lương thảo thì Bàng Thống đưa ra 3 kế cho Lưu Bị lựa chọn.

Theo các học giả Trung Quốc, đây chính là bước ngoặt để Lưu Bị chiếm ưu thế ở Ích Châu, từng bước loại bỏ Lưu Chương. Điều mà Gia Cát Lượng đã không làm được.

Nhìn lại cuộc đời của Bàng Thống, ta có thể rút ra một điều: Dáng vẻ xấu xí có thể ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả xin việc. Tuy nhiên, năng lực giỏi mới là điều cốt lõi. Việc dung hoà giữa cả hai sẽ mang đến cho người ta những thuận lợi là thành công nhất định.